Liturgia a ewangelizacja

Liturgia a ewangelizacja

Pod tytułem „Liturgia a evanjelizácia“ na stronach internetowych Słowackiego Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania (http://www.evanje....

Dlaczego obchodzimy święta kościelne?

Dlaczego obchodzimy święta kościelne?

W którym miejscu Biblii znajduje się stwierdzenie, że powinniśmy obchodzić Środę Popielcową, Wielki Czwartek, Wielki Piątek, Wielkanoc czy Czas Pasyjn....

Przywróćmy mszę na Boże Narodzenie

Przywróćmy mszę na Boże Narodzenie

Pewnie słyszałeś stwierdzenie „przywróćmy Bogu Boże Narodzenie”? Jest to oczywiście w pełni słuszne. Świat nie widzi problemu w mó....

Rozważania Adwentowe z Higher Things (LCMS)

Rozważania Adwentowe z Higher Things (LCMS)

Czas Adwentu powoli dobiega końca. Czy wyprostowaliśmy ścieżki nasze i przygotowaliśmy drogę Pańską w naszych sercach ? Czy przygotowaliśmy się na przeżyw....

Słowo Boże w liturgii

Słowo Boże w liturgii

Wielu naszym współwyznawcom, a co gorsza nieraz niektórym naszym księżom, wydaje się, że liturgia jest niepotrzebnym dodatkiem do nabożeństwa, ....

Zasadniczo termin świątynia nie jest najbardziej właściwy w stosunku do budynku w którym odbywają się nabożeństwa, jednak stał się on także na gruncie luterańskim dość popularny, a może wręcz i powszechny. Bardziej popularne są takie terminy jak „Dom Boży”, „Dom modlitwy”, lub po prostu kościół lub kaplica. W stosunku do kościołów będących siedzibami biskupów – szczególnie w Skandynawii i w krajach bałtyckich używa się określenia katedra. W rozumieniu ewangelicko-luterańskim Bóg i Jego obecność nie ogranicza się do budynków kościelnych, zaś one same nie mają jakiejś wartości samej z siebie, lecz poprzez to co się w nich dzieje. Właściwym celem istnienia dla luterańskich kościołów jest „oddawanie Bogu czci w duchu i wprawdzie” co wynika z przykazania Jezusa Chrystusa.

Cel istnienia budynków kościelnych można ująć w dwóch hasłach. Pierwsze jest to hasło, które znaleźć można w górskim kościele w Seiffen w Saksonii, brzmi ono: dla chwały Bożej i zbawienia człowieka. Jest to oczywisty cel Kościoła jako wspólnoty, który realizuje się w budynku kościelnym. Chwała Boża realizuje się poprzez modlitwę i śpiew w trakcie nabożeństwa. Zbawienie człowieka związane jest z głoszeniem Słowa Bożego, które w rozumieniu luterańskim zwiastowane jest zarówno w sposób niewidzialny – a więc poprzez kazanie, jak i w sposób widzialny – tj Sakramenty Święte: Chrzest Święty i błogosławiony Sakrament Ołtarza. Drugie hasło związane z rolą świątyni są to słowa ks. dra Marcina Lutra wypowiedziane podczas poświęcenia kościoła w Torgau : „aby się tu nic innego nie działo jak to, żeby sam Pan do nas tu przemawiał w Słowie Swoim Świętym, a my byśmy odpowiadali mu poprzez modlitwę i śpiew pochwalny”. Ten dialog między Bogiem a wspólnotą – zborem, jest kluczowy w luterańskim spojrzeniu na rolę kościołów.

Kościół lub kaplicy są szczególne z powodu tego co się w nich dzieje. Z tego też powodu nie powinny mieć w Domu Bożym miejsca rzeczy godzące w godność tego miejsca. W kościele nie może panować identyczna atmosfera jak na ulicy. Takie poniekąd oddzielenie Domu Bożego od świata ma pomóc wiernemu w wyciszeniu się i skupieniu na modlitwie. Luteranie nie są jednak związani bezwględnie z budynkami kościelnymi. Jak to stwierdził ks. dr Marcin Luter: „Gdybyśmy takiego kościoła nie mieli, moglibyśmy też na dziedzińcu zamkowym przy studni głosić Słowo Boże. Duch Boży nie jest z przestrzenią związany”. Taka sytuacja miała miejsce wśród Polaków-ewangelików na Śląsku Cieszyńskim, którzy w wyniku kontrreformacji zmuszeni zostali do niejawnej praktyki religijnej. Wierni udawali się w odludne górskie tereny, gdzie przy kamiennych ołtarzach sprawowane były potajemne nabożeństwa, prowadzone z reguły przez księży ze Słowacji. Do dziś zachowały się jeszcze ołtarze z tamtych czasów.

Ze względu na szczególne znaczenie Domu Bożego budynki kościelne są poświęcone poprzez Słowo i modlitwę. Tradycyjnie aktu poświęcenia dokonuje biskup. Jeśli Kościół stawiany jest od podstaw, najpierw następuje poświęcenie kamienia węgielnego. Biskup dokonując poświęcenia kamienia węgielnego wypowiada słowa modlitwy: „W wierze w Pana naszego Jezusa Chrystusa położyliśmy i poświęciliśmy ten kamień węgielny pod kościół ewangelicko-augsburski w ...................... . Oby tu po wszystkie wieki szczera wiara, pokój, bratnia miłość i prawdziwa bojaźń Pańska zamieszkały: W imię OJCA † i SYNA † i DUCHA ŚWIĘTEGO”. Następnie kiedy Kościół zostanie już wybudowany zostaje on poświęcony poprzez Słowo i modlitwę również przez biskupa. Najpierw biskup dokonuje uroczystego otwarcia kościoła wypowiadając słowa modlitwy: „ Tak mówi Pan: Otwórzcie bramy, niech wejdzie naród sprawiedliwy, który dochowuje wierności!Na mocy tego Słowa otwieram bramy tej świątyni: W imię † Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen.”. Następnie po wejściu do kościoła następuje poświęcenie właściwe zawierające poświęcenie ołtarza, ambony, chrzcielnicy, organów, zakończone modlitwą: „Po tak usilnym wezwaniu Boga Trójjedynego i wysłuchaniu Jego Słowa, nie wątpimy, że Bóg udzieli nam tego, o co Go prosiliśmy. W tej przeto wierze w Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, zostaje poświęcony ten Dom Boży ..... (Biskup wymienia imię lub nazwę) wraz z jego wszystkimi sprzętami liturgicznymi na przybytek Boży. Niech on będzie po wszystkie czasy własnością Pańską, do której nic nieczystego i pospolitego nie powinno mieć wstępu. Niech błogosławiony będzie ten DOM BOŻY i WSZYSTKO co w sobie zawiera: W imię Ojca (†) i Syna, (†) i Ducha (†) Świętego.”. Modlitwa ta zawiera więc wykład tego do czego Dom Boży jest przeznaczony.

Pewną tradycją występującą szczególnie na Śląsku Cieszyńskim są rocznice poświęcenia kościoła, które jeśli chodzi o zewnętrzną oprawę mogą przypominać rzymsko-katolickie odpusty. Tradycyjnie na pamiątkę poświęcenia zaprasza się do wygłoszenia kazania duchownego z innej parafii, w niektórych parafiach ze względu na dużą liczbę uczestniczących odbywają się równolegle dwa nabożeństwa – jedno w kościele, a drugie na zewnątrz.

Dom Boży jednak to nie tylko miejsce, ale przede wszystkim jego zawartość. Aby kościół mógł spełniać swoje cele względem lokalnej wspólnoty, powinien zawierać odpowiednie wyposażenie. Podstawym miejscem w Kościele jest ołtarz. Luteranizm jest jedynym wyznaniem protestanckim w którym stół komunijny nazywany jest właśnie ołtarzem. Jest także jedynym wyznaniem protestanckim w którym ołtarz umiejscowiony jest w taki sposób, że celebrujący nabożeństwo duchowny odwrócony jest tyłem do wiernych. Jednakże w ostatnich latach pojawiają się ołtarze ustawione w taki sposób, że całe nabożeństwo ksiądz zwrócony jest do wiernych. Na środku ołtarza powinien stać krucyfiks – który jest 'godłem' wiary chrześcijańskiej. To właśnie w nim wyraża się tak istotna w luteranizmie teologia krzyża. Oprócz krucyfiksu znajdują się świece – najczęściej 2 lub 6. Pod krucyfiksem leży otwarta Biblia, jednak w ostatnich latach głównie na zachodzie odchodzi się od tego zwyczaju. Obok często leży Agenda – a więc odpowiednik mszału. Podczas nabożeństwa na ołtarzu leżą naczynia komunijne, które powinny być przykryte welum w kolorze liturgicznym, bądź białym. Często ołtarz udekorowany jest kwiatami, które powinny być żywe. Ołtarz przykryty jest białym obrusem spod którego często wystaje antependium w barwie liturgicznej. Ołtarz jest przede wszystkim miejscem związanym ze sprawowaniem Sakramentu Eucharystii i z modlitwą. Przed ołtarzem odbywa się także większość ceremonii kościelnych: śluby, konfirmacje czy spowiedź indywidualna.

Drugim istotnym miejscem jest ambona – jest to podwyższone miejsce z którego wygłaszane jest kazanie. W kościele luterańskim istnieją różne formy ambon, zdarza się także, że są umiejscowione nad ołtarzem. Ambona również może być udekorowana antependium we właściwej barwie liturgicznej.

Trzecim istotnym miejscem jest chrzcielnica, a więc miejscem w którym udzielany jest sakrament chrztu. Tradycyjnie udzielany jest on niemowlętom poprzez 3-krotne polanie lub pokropienie. Ze względów ekumenicznych oficjalnie praktykowany jest obecnie tylko poprzez polanie.

Na koniec dodam jeszcze, że wiele kościołów luterańskich posiada swoje nazwy. Często nazwa związana jest z tym, że kościół powstał jako świątynia rzymskokatolicka (np. kościół ewangelicki św. Krzysztofa we Wrocławiu), ale także kościoły od początku luterańskie posiadają swoje imiona (np. kościół św. Trójcy w Warszawie, czy św. Jana w Pile).

 

Bibliografia:

 

  1. http://www.luteranie.net/index.php?option=18&action=articles_show&art_id=43, dostęp 8.01.2013
  2. http://www.ekir.de/www/glauben/gottesdienst.php, dostęp 7.01.2013
  3. http://pl.wikipedia.org/wiki/%22Le%C5%9Bne_ko%C5%9Bcio%C5%82y%22_ewangelickie_w_Beskidach, dostęp 10.01.2013
  4. Agenda II cz. III – Poświęcenia
  5. Ks. Otton Krenz, Dom Boży; Kalendarz Ewangelicki 1959
  6. Luterańska Agenda Liturgiczna, Cieczyn 2012
comments